BÜLTEN - 65

Türkiye MAI ve Küreselleşme Karşıtı Çalışma Grubu

24 Nisan 2003

Çalışma Grubumuzun 118. olağan toplantısında tartıştığı konular ile küreselleşmedeki son gelişmelere ilişkin haberler.

·        Dünya Kamuoyuna “Barış Projesi” olarak tanıtılan Avrupa Birliği, Irak’taki savaş konusunda kendi içinde ortak bir tavır belirlemekte zorlandı ama, Birliğin ilk askeri operasyonlarını Makedonya’da başlatması kararını alırken hiç zorlanmadı. Tabii ki amaç        -bütün diğer savaşlarda da olduğu gibi- yine “barışı” korumak...Mart ayı içinde Brüksel’de biraraya gelen AB Dış İşleri Bakanları’nın 320 kişilik bir Hızlı Tepki Gücünün Makedonya’da barışı koruma görevini NATO’dan devralmasına onay vermesinin ardından AB Barış Gücü, 1 Nisan 2003’te Makedonya’da göreve başladı. Önümüzdeki yıl da Bosna’daki 12000 kişilik NATO operasyonunu üstlenmek isteyen AB’nin , Makedonya’daki operasyonu üstlenmesi bu yolda atılan bir ilk adım niteliğinde. Bu iki operasyonun AB’nin 60 bin kişilik Acil Müdahale Gücü oluşturma hedefine daha da yaklaşmasına yardımcı olacağı düşünülüyor. Acil Müdahale Gücü’nün NATO’ya rakip olmaktan çok, bunu tamamlayıcı nitelikte ve sadece NATO’nun müdahale etmeme kararı aldığı durumlarda harekat yapacağı da gelen haberler arasında. (Güncel HABER, Şubat-Mart 2003 AGSP Özel Sayısı)

·        Londra’lılar su faturalarında şok düzeydeki artış karşısında ne yapacaklarını şaşırdı. Yaklaşık 5 yıl kadar önce başkentin eskiyen su iletim sistemlerinin milyarlarca pound ödenerek yenilenmesi adına yürürlüğe konan proje ile ilgili ilk uyarılar Thames Su Dağıtım sistemi yöneticisi John Sexton’dan gelmişti. Thames, bir Alman şirketi olan TWE’ye  ait. Bay Sexton, şirkete önerilen 70 milyon poundluk tamir projesini kabul etmişti fakat bu proje Londra’nın suyunu kurtarmaya yetmedi. Bay Sexton, 1989 yılındaki özelleştirmeden beri toplam 6 milyar Pound yatırım yaptıklarını ve bu paranın yaklaşık yarısının çevre standartlarını karşılamak için harcanmak zorunda kaldıklarını; kentin 33.000 km uzunluğundaki su iletim sisteminin yenilenmesi için yılda en az 250 milyon pound harcanması gerektiğini  belirtiyor ve ekliyor “bu finansman proje dışından sağlanmak zorunda”. Bu da su faturalarının hızla yükselmesi anlamına geliyor. Projenin finansmanı ise –şimdilik- İngiltere hükümeti tarafından karşılanıyor. Başka bir deyişle, GATS ikinci tur müzakereleri bittiğinde hükümet bu desteği kesecek ve Londra halkının su faturası şimdikinden çok daha pahalı hale gelecek. (The Guardian March 24, 2003 By David Gow)  

·        ABD ile Almanya ve Fransa arasında Irak’taki savaştan kaynaklanan gerginliğin liberalizasyon sürecini olumsuz etkileyebileceği belirtiliyor. DTÖ, 31 Mart günü, tarım ürünleri ticaretine uygulanan gümrük vergilerinin kaldırılması konusunda bir anlaşmaya varılması beklenen toplantıyı iptal etti. İptalin geri planında ise tarımdaki korumaların kaldırılmasını talep eden ABD ve Avustralya gibi tarım ürünü ihracatını daha da arttırmaya çalışan ülkelerle Fransa ve Japonya gibi kendi tarımını korumaya çalışanlar arasındaki uzlaşması güç görünen çatışma yatıyor. Uzmanlar, Irak savaşının tarım müzakerelerinde ortaklaşmayı daha da zorlaştırdığını belirtiyor. Öte yandan halihazırda devam eden müzakerelerde madenler , imalat sanayi ve tarım dışı ürünlerde gümrük indirimine gidilmesi ve bu ayarlamaların da Mayıs ayı içinde yapılması planlanıyor. Ve tabii ki asıl amaç Cancun için gereken ön hazırlıkların tamamlanabilmesi. Ancak, DTÖ’nün tarım ve hizmet müzakerelerinde belirlenmiş takvime uyma konusunda yaşadığı başarısızlığın bu senaryoyu da olumsuz etkileyeceği belirtiliyor. Irak’taki savaşın yalnızca DTÖ nezdindeki liberalizasyon sürecini değil ikili ve ekseriyetli tüm diğer ticaret görüşmelerini sekteye uğratacağı belirtiliyor. Hatta savaşın özellikle petrol fiyatlarındaki istikrarsızlığı devam ettireceği düşünülerek küresel buhranı tetikleyebileceği bile tartışılıyor. Mayıs-Temmuz arasında yapılması planlanan küresel ölçekteki ekonomi zirvelerinin ortak ana teması tek tek ülkelerin küresel bir krizi önlemek için neler yapmaları gerektiği konusunda birleşiyor. Çözüm içinse ABD, Fransa ve diğer güçlü devletlerin ekonomik entegrasyonlarını arttırarak Irak konusundaki uzlaşmazlığı geride bırakma yönünde çaba göstermeleri. (Yomiuri Shimbun, March 31Tha Daily Yomiuri Tokyo)

·        “Malların geçemediği sınırlardan ordular geçer...” Bu söz, ABD eski devlet sekreteri Cordell Hull’a ait. Hull, çok taraflı ticaret sisteminin kurallarını belirleyen önemli isimlerin başında geliyor. Gerçekten de Doha’daki DTÖ 4. Bakanlar Konferansının 18. ayında ABD tekrar Katar’da ve bu kez aynı kenti, Irak’taki savaşının elektronik haberleşme merkezi olarak kullanmak. Ticaret diplomatlarından karamsar olanları Doha raundunun başarıyla sonlanması için çok az şans olduğunu düşünüyor ve 1986’da başlayan Uruguay raundunun birkaç ay içinde kesildiğini ve ardından da 8 yıl gibi planlanandan çok daha uzun bir sürede bitirilebildiğini hatırlatıyor. Ancak, 1986’dan bu yana pek çok şeyin değiştiği, artık GATT değil DTÖ’de anlaşmalar yapıldığı, GATT döneminde ABD ve AB sürece egemen iken bugün Çin ve G.Afrika başta olmak üzere yeni ve oldukça güçlü ülkelerin de müzakere masasında olduğunun da unutulmaması gerekiyor.(By Guy de Jonquieres 30 March 2003, )

·        Fransa, Kamu Bankalarına vermekte olduğu mali desteği kesmesi konusundaki uzun süredir devam eden baskılar sonrasında desteklemeleri kaldıracağını duyurdu. Fransa, 28 Mart günü , AB’nin taleplerini kabul ederek -tıpkı Almanya ile Brüksel arasında 5 yıl süren mücadelenin sonunda Almanya’nın da yapmak zorunda kaldığı gibi- kamu bankalarına artık mali destek sağlamayacağını açıkladı. Bu kabul, AB Komisyonunun, kamu sektörü banka ve işletmelerine özel sektör şirketleri karşısında ve onların aleyhine haksız kazanç sağlama olanağı veren rekabet dışı uygulamalara göz yummama konusunda ne denli kararlı olduğunun da bir göstergesi olarak kabul ediliyor. Çünkü bu tip garantiler -uluslar arası reyting kuruluşlarının en üst düzeyde kredi notu vermeleri dolayısıyla-  kamu banka ve işletmelerine uluslar arası para ve sermaye piyasalarında özel sektöre oranla çok daha ucuz kredi olanağı veriyor. Bir AB bürokratı, Komisyonun benzer incelemeleri Avusturya bankaları ve Fransız elektrik KİT’i için de sürdürdüğünü belirtiyor. A.Komisyonu Rekabet Komisyoneri Mario Monti, Fransa’nın aldığı karardan büyük bir memnuniyet duyduklarını ve böylece rekabete zarar veren çok önemli bir engelin daha aşıldığını, böylece özel şirketlerin artık kamu işletmeleriyle çok daha kolay ve adil koşullarda rekabet edebileceklerini belirtti. AB Rekabet Hukukuna göre devlet garantisi sadece kamu yararına bir hizmet üreten ticari işletmeler için söz konusu olabiliyor(??? Ticari bir işletmenin hiçbir zaman kamu yararını gözeterek üretim yapması mümkün olamayacağı için, bu cümlenin, kamu desteklerinin tarihe karıştığı biçiminde okunması gerekiyor)(Financial Times 29 March 2003 By Tobias Buck in Brussels)

·        Japonya, ülkedeki işsizliği olduğundan daha düşük göstermek için rakamlarla oynuyor. Mart ayı sonunda yayınlanan resmi verilere göre Japonya’da işsizlik oranı Şubat ayında %5.2’ye geriledi. Fakat bu düşüşü sağlayan etkenlerin başında yaşlanan nüfusun bakımı için sağlık ve bakım hizmeti veren şirketlerin çalışanları ile yaşlıların artık iş aramaktan vaz geçmesi. Ve bu yüzden Japon Hükümeti, işsizlikteki bu düşüşün ekonomide bir toparlanma olarak algılanmaması konusunda kamu oyunu uyardı. İş Gücü İstatistikleri Bürosunca verilen bilgilere göre Şubat ayında 80.000 kişi işgücünden çıkarıldı ve 100.000 yeni istihdam eklendi ve böylece işsiz insan sayısı da 3.49 milyona gerilemiş oldu. Bir yandan yaşlı bakım evleri ve özel sağlık ünitelerindeki yeni istihdam artarken bir yandan da inşaat ve ulaşım sektörlerinde çalışan işçi sayısında artış yaşandı Şubat ayında fakat ekonomistler Irak’taki savaşın ihracatı olumsuz etkileyeceğini, bunun da üretimi etkileyerek işverenlerin işten çıkarmaları daha da hızlandıracağını belirtiyor. İş gücü istatistiklerinin ortaya koyduğu bir diğer gerçeklik ise durgunluk dönemlerinde daha çok kadın işçilerin çalışma biçimi olarak karakterize olan kısmi zamanlı çalışanların işe giriş ve çıkış dalgalanmalarının tam zamanlı çalışanlara oranla çok daha yüksek olduğu. Bir başka resmi rapora göre ise düşen ücret düzeyleri, esnekleşen çalışma koşulları ve yüksek işsizlik Japonya’daki toplam tüketimi oldukça olumsuz etkiliyor ve Ocak-Şubat 2003 arasındaki bir aylık sürede kamu çalışanlarının harcamalarının %1.1 oranında gerilediği belirtiliyor. (International Herald Tribune 29-30 March 2003 From News Report)

·        Hint’li yazılım şirketleri sektörde küresel bir kriz yaşanmasından korkuyor. İşçiler ve sendikaların işlerini kaptırmaktan korktukları İngiltere ve ABD gibi büyük ülkeler başta olmak üzere dünyanın pek çok ülkesinde büyük projeleri güçlü rakiplerinin elinden kapan Hint’li yazılım şirketleri Hükümetlerin kendi toplumları ve yereldeki istihdamı koruma konusunda çok katı önlemler almaya başlamalarından endişe duyuyor. Mart ayının son haftasında Hollanda Hükümeti bir Hint’li yazılım şirketinin Hollanda’daki taşeronunda çalışan 13 işçi hakkında adli soruşturma başlattı. Soruşturmanın gerekçesi ise bu Hint’li işçilerin kısa süreli kalış vizesi ile geçici olarak Amsterdam’da bulundukları halde söz konusu şirkette çalışmalarının illegal olduğu iddiası. 13 Hint’li işçiden bir hafta içinde ülkeyi terk etmeleri istendi. Şirketin bütün ofisleri didik arandı ve bununla da yetinilmeyerek aynı şirketin Londra’daki taşeron firmasının yönetim kurulu başkanı Senthil Kumar hakkında soruşturma açılması için girişimler başlatıldı. Hint’li yazılım şirketleri ve çalışanlarına yönelik tacizler yalnızca Hollanda ve İngiltere ile sınırlı değil, Malezya ve Endonezya gibi ülkelerde de kaçak işçi çalıştırdıkları iddiasıyla göz altına alınan şirket yöneticileri bulunuyor. Hint’li yazılımcı ve programcıların iyi derecede ingilizce biliyor olmaları, yüksek teknik bilgi donanımları ve çok düşük ücretler karşılığında çalışmayı kabul etmeleri gittikleri bölge ve ülkelerde ciddi sorunlara yol açıyor.(Ancak bu çatışmanın bir diğer boyutu da Batılı yazılım şirketlerinin giderek Pazar payını arttıran Hint’li yazılım şirketlerine açtığı savaştır. Görünüşe bakılırsa, liberalizasyon anlaşmalarını imzalarken hiçbir sakınca görmeyen güçlü devletler, iş uygulamaya gelince bir dizi farklı basıncın etkisi altında kalarak, bocalıyorlar.)( International Herald Tribune March 29, 2003 By Sraitha Rai New York Times)

·        Fransa, yıllık büyüme tahminlerini revize etmek zorunda kaldı. Başbakan Jean Pierre Raffarin, 2003 yılı büyüme tahminlerinin %2.5’tan %1.3’e indirildiğini açıkladı. Ulusal İstatistik Ofisi INSEE’den bir ekonomist, şirketlerin ve tüketicilerin savaşın tamamen bittiğinden emin olana kadar hiçbir şey satın almak istemeyeceklerini belirtti. Fransa’da işsizlik son 29 ayın en yüksek düzeyine ulaşmış durumda ve tüketici talebi de oldukça düşük seyretmekte. Euro’nun geçtiğimiz yıl ABD Doları karşısında %22 oranında değer kazanması yalnızca Fransa’da değil tüm Euro bölgesinde ihracatı vurdu. İş arayanların sayısı Şubat ayı itibarıyla 2.49 milyon, işsizlik oranı ise %9.2 oldu.  INSEE ekonomistlerine göre Avrupa Merkez Bankasının (ECB) faiz oranlarını düşürerek Euro’daki değerlenmeyi kompanse etmesi gerekiyor. Öte yandan ECB kendi faiz oranını son üçbuçuk yılın en düşük seviyesine %2.5’e çekti. Ancak şirketler bu oranın en az 1 puan daha indirilmemesi halinde ekonomide bir toparlanma olmasının mümkün olmadığını belirtiyor. Hükümet tarafından yapılan bir araştırma Fransız şirketlerine ulaşan ihracat siparişlerinin son 6.5 yılın en düşük seviyesine gerilediği belirtiliyor. Almanya’da da iş çevrelerinin ekonomik durumla ilgili beklentilerinin zayıfladığı , İtalya ve Belçika’da da tüketicilerin ekonomiye olan güvenlerinin azaldığı belirtiliyor. İngiltere’de tüketicilerin ekonomiye güveni son 7.5 yılın en alt düzeyine inmiş durumda. (International Herald Tribune March 29, From News Reports Paris)