mai ve küreselleşme karşıtı çalışma grubu



Türkiye'nin Enerji Geleceği İçin
Nükleer Mi? Güneş mi? Tercih Edilmelidir

Doç. Dr. Çetin Göksu
Not: Eposta ile iletilen bu yazıda Türkçe karakterler düzeltilmedi

Turkiyenin, enerji ihtiyacini saglamak icin konvansiyonel enerji turleri disinda iki onemli alternatif daha vardir. Bunlardan birisi Nukleer, digeri Gunes'tir. Ancak Gunes konusunda cok az sey bilinmektedir. Enerji konusunda kararlar alinmadan Gunes enerjisinin ciddi bir alternatif olup olmadigi, eger gercekten iyi bir alternatif ise, Turkiye icin uygun olup olmadigi bilinmelidir. Bu calismalar yapilmadan karar vermek ne bilimseldir, ne de Turkiyenin enerji kaynaklarini degerlendirmek acisindan akilcidir. Biz bugunku konusmamizda, Turkiyede Gunes Enerjisi potansiyelinin ne oldugunu ve nasil kullanilabilecegini cagdas gelismeleri dikkate alarak, nukleer enerji ile birlikte degerlendirecegiz.

Nukleer enerji, ciddi bir alternatif oldugunu biliyoruz, ancak Gunes enerjiside, son yillardaki gelismeler nedeniyle, butun dunyada gittikce onem kazanan ikinci onemli alternatif olmustur. Bu nedenle, Turkiye, nukleer konusuna karar vermeden once GUNES ENERJISI potansiyeli ayni dikkatle incelenmesi gerekmektedir. Biz, nukleer yada Gunes enerjisinden birisini secebilmemiz icin, oncelikle kamuoyunda bilinmeyen Gunes enerjisi potansiyelinin acikliga kavusmasi gerekmektedir.

Ayrica, ilgili akademik cevrelerin yaptigi arastirmalar, dogal enerji kaynaklari acisindan Turkiye'nin cok zengin kaynaklari oldugunu gostermektedir. Ozellikle, Gunes enerjisi ve turevleri acisindan onemli ic kaynaklarin varligi bilinmektedir. Bu konu defalarca gundeme getirilmis olmasina ragmen, Enerji Bakanligi bu konuyu gozardi etmis, gerekli calismalarin yapilmasi, bizzat bu bakanlik tarafindan engellenmistir. Butun bu olanaklara ragmen Enerji Bakanligi, Gunes enerjisi olanaklarini israrla gozardi etmektedir. Bu tutum hicbir sekilde bilimsellikle ve vatanseverlikle bagdasmaz

TURKIYENIN GUNES Enerjisi POTANSIYELI NEDIR?
TURKIYE, NUKLEER ENERJI GIBI GELECEK ICIN BUYUK RISKLER TASIYAN ALTERNATIFLERE YONELMEDEN ONCE, GUNES ENERJISI POTANSIYELININ VE KULLANMA OLANAKLARININ BILINMESI GEREKMEKTEDIR. Halbuki bu arastirmalar, Enerji bakanligi tarafindan ciddi olarak dikkate alinmamis, hatta engellenmistir. Aslinda. Turkiye'de onemli bir Gunes enerjisi potansiyeli vardir. Birim alana dusen Gunes enerjisi 1500kws'tir. Bu miktar Avrupa ortalamasi dusunulurse iki kat daha fazladir. Bu rakamlar Turkiye'de Gunes enerjisi miktarinin oldukca yuksek oldugunu gostermektedir. Bu onemli potansiyel dikkate alinmadan yapilacak her turlu tahmin, Turkiyenin enerji potansiyelinin gercek degerlerini yansitmaz. Nitekim, Turkiyenin Gunese bagli dogal enerji potansiyelini, gelistirilen teknolojiler bazinda degerlendirildiginde, bugunku enerji uretimin onemli bir bolumunu karsilayabilecegi anlasilmaktadir.
Gunes kaynakli dogal enerjiler nasil degerlendirilir ?
GUNES ENERJISI NEDIR?
Gunes enerjisinden yararlanmak icin once Gunes enerjisinin ne oldugunun bilinmesi gerekir. Bu nedenle once varolan kavram kargasaliginin onlenmelidir.
1. Gunes enerjisi herseyden once, dunyada var olan "tek dogal enerji kaynagidir".
Dunyadaki yasam dahil butun sistem Gunes enerjisine bagli olarak calismaktadir.
Hava, deniz ve karalardaki sicaklik duzeyleri, gunesten alinan enerjinin isiya donusen bicimleridir. Ruzgar, biyolojik (bitkiler) ve hidrolik enerji dedigimiz enerji turleri, aslinda Gunes kaynakli enerji turleridir. Dolayisiyla bir ulkenin Dogal enerji potansiyeli denince, butun bu, degisen, donusen, uluslararasi tanimlamada, yenilenebilir ya da alternatif denilen enerji bicimleridir. Enerji hesaplarinin anlasilabilir olmasi icin, butun bu enerjilerin bir butun icinde dikkate alinmalidir. Turkiye'nin dogal enerji turlerinin tumunu bu acidan ele aldigimizda, su anda Turkiye'de uretilen enerjilerin toplamda %45i, elektrik enerjisinde de %40inin dogal enerjilerle saglandigini goruruz.


Bu dogal enerjiler icinde, bitki atiklarindan, odun ve tezekden yakacak olarak kullanilan enerji turlerini, akar sulardan elde edilen hidrolik enerjiyi, ruzgardan elde edilen ruzgar enerjisini, dogrudan konutlarda yararlanilan Gunes enerjisi, yeraltindan elde edilen jeotermal enerjisini sayabiliriz. Turkiyede bu enerji turlerinden yanliz hidrolik enerji ile, bitkilerden elde edilen, odun ve diger bitki atiklari agirlikli olarak kullanilmakta, diger enerji turleri ise ya cok az ya da hic kullanilmamaktadir. Buna ragmen, Gunes kaynakli ve yenilenebilir enerji kaynaynaklarindan %40 oraninda yararlanilmaktadir. O halde Turkiyenin en onemli sorunu, mevcut kullanilan dogal enerji uretimini (yani hidrolik ve yakacak) artirmak, su ana kadar kullanilmayan dogal enerji turlerini de ciddi olarak kullanmaya baslamaktir. Bu dogal enerji kaynaklarinda verim artisi saglamak ve uretimlerini artirmak icin kisa vadede neler yapilabilir.
Hidrolik Potansiyel
1. Hidrolik potansiyel 3 kat artirilabilir. yaklasik kurulu guc miktari 10.000 Mw olan elektrik uretimi, 30.000 Mw'ta ulasabilir. Bu miktar 25.000 Mw olan toplam enerji uretiminin 5.000 Mw daha fazladir ve artan 20.000Mwlik miktar 20 tane nukleer enerji santrali demektir. Yani yurt disindan teknolojisini alarak kuracagimiz 20 nukleer santral icin odeyecegimiz (tanesi ortalama 5 milyar dolar hesabi ile) 100 milyar dolar borctan bizi kurtarir.
Biyo Enerji Potansiyeli
2. Turkiyenin biyo-enerji (organik atiklar ve bitkilerden elde edilen enerjiler) potansiyeli cok yuksektir. Bu enerji icinde, yakacak olarak kullanilan odun potansiyeli, enerji bitkileri ve ormanlari, hayvan tezekleri ile, kentlerdeki organik atiklarin ciddi bir planlama ile ve uygun teknolojilerle, hidrolik potansiyele yakin miktarda enerji edilebilecegi, cesitli kaynaklarca tahmin edilmektedir. Bunun anlami 10 tane nukleer santral kadar enerji uretimi bu yolla saglanabilir.
Ruzgar Potansiyeli
3. Turkiyenin, Ruzgar enerjisi potansiyelinin de cok yuksek oldugu ve yaygin kullanimi ile bugunku uretimden daha fazla (Ruzgar enerjisi birliginin saptamalarina gore, 81 000Mw). Yine bu cevrelerin ve Avrupa birliginin tahminlerine gore, gelecek on yilda, Turkiyenin 10 000 Mw enerji uretmek olanagi vardir. Bu da 10 tane nukleer santral demektir. Bu onemli potansiyelin kullanilmasi Turkiyeye kisa vadede enerji ihtiyacini karsilamada en etkin yollardan birisidir.
Gunes Isinlari Potansiyeli
4. Dogrudan Gunes isinlarinin metrekareye dusen miktarinin oldukca yuksek oldugunu belirtmistik, bu enerjiden Gunes pillerini ucuza ureterek ve her binaya kendi enerjisini uretme olanaklarini sagliyarak cok onemli miktarlara erismek mumkundur.
Gerekli alt yapi hazirlanirsa, Gunes pillerinin gelecek on yilda, binalarin %10'unda kullanimi ile, ilk etapta100 milyon Kws enerjinin, binalarda dogrudan elde edilebilecegi anlasilmaktadir.
Dogrudan Gunes Enerjisi Potansiyeli
a. Gunes Mimarisi Potansiyeli uygulamalari ile Gunesten dogrudan enerji elde edilmesi dunyada hizla yaygilasan bir sistemdir. Bu yolla binalarin enerji kullaniminin (isitma ve sogutma icin kullanilan, fosil ve elektrik enerjisi kullanimini ortalama %50 oraninda azaltilabilecegi bilinmektedir. Bu yolla elde edilecek enerji miktari, Turkiyenin bugunku Toplam tuketimini %15-20 oraninda karsilar.
b. Gunes kollektorleri, Gunes enerjisi kazanclari acisindan onemli bir potansiyeldir. Ancak bu enerji sadece su isitmasi icin sinirli olarak kullanilmaktadir. Gunes kollektorlerinin cesitlenmesi ve binalarda isitma, sogutma ve ev aletlerinde (camasir ve bulasik makinelerinde) kullanilmasi, ailelerin enerji tuketimlerini onemli miktarlarda azaltabilecektir. Ancak bu sektore gerekli onemin verilmesi, alt yapinin guclendirilmesi, tesviklerin saglanmasi gerekmektedir.
Gunes Hidrojen Potansiyeli
. Gunesle birlikte Hidrojen enerjisi elde edilmesi artik bilinen bir teknolojidir ve Turkiyenin hidrojen enerji elde etme potansiyeli cok genis olanaklar sunmaktadir.
Burada saymadigimiz daha bircok dogal enerji elde etme yollari vardir.
Butun bu saydiklarimizin gosterdigi gibi, Turkiye cok zengin ve kullanilabir dogal enerji kaynaklarina sahiptir. Maalesef, yoneticiler yuzunden bu kaynaklarin cok az bir bolumunu kullanilmaktadir. Devlet bu konuya ciddi olarak egilirse, nukleer enerjiye gerek kalmadan kendi enerji kaynaklarini saglamak mumkundur.



Turkiyenin dogal enerji olanaklardan yararlanmasi, hukumetlerin ulke cikarlari dogrultusunda politikalar gelistirmesi ve uygulamasi ile mumkundur. Ancak hukumet, nukleer enerji santrali kurmaya karar vererek, kendi zenginliklerimize ve kaynaklarimiza sirtini donmekte ve uluslararasi kartellerin gudumunde bir enerji politikasi benimsemis gorunmektedir. Ayrica kaza durumunda bir deprem kadar yikici ve yokedici bir sistemi Anadolunun bagrina kurarak, Turk toplumunun gelecekteki yasamini riske sokmaktalar. Butun bu tercihlerin, ulke yararina olmadigi aciktir. Partilerin kurulus amaclari, ulkenin cikarlarini on planda tutmaktir. Ancak nukleer konusunda, ciddi bir aldatmacanin esiri durumundalar. Umarim, bilim adamlarindan (bilim adamligi nükleerle sinirli degil) gerekli bilgileri alarak bu gercegi gorurler ve Turkiyenin yazgisini, nukleer kartellerin gudumune sokmayarak, gercekci ve ulke yararina bir enerji politikasi gelistirip uygularlar.

NEDEN GUNES?
Turkiye'nin 21. yuzyilda enerji hedeflerini belirlemek icin, Gunes ile nukleer enerji arasinda bir secim yapmak durumunda olacaktir. Cunku, Turkiye'de konvansiyonel enerjiler acisindan sinirli kaynaklara sahiptir. Ozellikle petrol ve komur reservleri Turkiyenin 21. yuzyildaki enerji ihtiyacini tam olarak karsilayamaz. Ohalde Turkiye'nin enerji kapatabilmek icin iki onemli secenek kaliyor: Nukleer ve Gunes Enerjisi.
Turkiye, 21. yuzyilda Nukleer enerjiye gecmek isterse bu onemli ve yasamsal tehlikeleri goze almak durumundadir. Anadolu'da kurulacak onlarca nukleer santral, Turkiye'yi her acidan disa bagimli hale getirecektir. Bu bagimlilik riski, Turkiye Cumhuriyetinin "Tam Bagimsizlik ilkesi" ile catismaktadir. Hem ham madde hem de teknoloji acisindan uluslararasi kartellerin gudumune girmek politik acidan da son derece tehlikelidir. Daha da onemlisi, ulke bir "Nukleer atik alani haline gelecektir. Dunyadaki ve Anadoluda'ki yasami, binlerce yil suren bir tehlikenin kucagina atmak ne derece dogrudur? Akli basinda hic kimse, ulkeyi bu risklere atmak hakkina sahip degildir. Bugun Uluslararasi kartellerin etkisinde ya da gudumunde olan gucler, nukleer enerji uygulamasina gecebilse bile bu uzun omurlu olamaz. Cunku gerek Turk kamuoyu ve gerekse dunya kamuoyu er ya da gec bu santrallari kapatacaktir. Bundan kimsenin kuskusu olmamalidir. Turkiye, nukleer enerji konusunda israr ederek, anlamsiz, tehlikeli, pahali, gudumlu bir yolda bosuna enerjisini tuketecektir. Yanlis bir tercihle, bosuna zaman ve guc kaybecektir. Bu tercihinden vazgecmek zorunda oldugunu artik herkesin anlamasi gerekiyor. Nukleer enerjideki butun bu olumsuzluklara karsin, Gunes kaynakli, yenilenebilir enerjilerin durumunu inceleyelim.
Turkiyenin En Onemli Enerji kaynagi Gunestir
Resevler acisindan olaya bakildiginda Dunyanin en onemli Enerji Kaynagi" Gunes'tir. Bu durun Turkiye icin de gecerlidir. Gercektende ulkenin enerji kaynaklari dikkate alindiginda, en onemli kaynagin Gunes enerjisi oldugu gorulmektedir. Turkiye'de metrekareye dusen Gunes enerjisi miktari, ortalama yaklasik yilda 1500 Kws kadardir. 100 metrekarelik bir binanin catisina dusen enerji miktari, 150.000 Kws etmektedir. Baska bir deyisle, her bina, sadece kendi ustune dusen enerji ile kendi enerjisini saglayacak bir potansiyeli vardir. Bu acidan da onemli avantajlara sahip oldugumuz kuskusuzdur. Sadece bina catilarina dusen enerjinin bir bolumunun kullanilmasi bile, Turkiyenin enerji gereksinmesine onemli katkilar yapabilecektir. Nitekim gelismis ulkelerde binalar, enerji tuketen degil enerji ureten sistemlere donusturulmesi ciddi olarak baslatilmistir. Gunes odakli alternatif enerjilerin, bugunun basit ve tehlikesiz teknolojileri ile Turkiyenin bugunku ve gelecekteki enerjileri ihtiyaclarini karsilayabilecektir. ilgili uzmanlar ve bilim adamlarinin bu konuda kuskulari yoktur. Sorun, konunun ciddiye alinmasi, gerekli alt yapilarin yapilmasi ve hizli ve yaygin uygulamalarin baslatilmasi ile ilgilidir.
Gunes Enerjisinin ozellikleri:
Bitmeyen bir Kaynak:
Enerji acisindan Gunes sonsuz denecek kadar bir reserve sahiptir. 5 milyar yil surececegi tahmin edilen Gunes enerjisi periodik olarak yenilenebilir ozellik tasir. Bu nedenle Gunes Enerjisi sistemleri uzun vadelidir. Tukenme endisesi olmadan kullanilabilir.
Yasama en Uygun Enerji:
Dunyadaki Yasam Gunes enerjili bir sistemdir. Canlilar bu enerjiyi kullanarak canliliklarini surduruler. insanlar ve diger canlilar, bitkilerin fotosentez yoluyla yakaladiklari Gunes enerjisini kullanirlar. Bu nedenle biz Gunes enerjisine "Yasam Enerjisi" adini veriyoruz. Bu nedenle de canlilara en uygun enerji cesididir. Hicbir sekilde canlilara ters gelen, onlari kirleten bir yani ve icerigi yoktur. Bu ozellik onun, dunyadaki en temiz en uygun enerji bicimi oldugunu kanitlar.(3)
insan Psikolojisine Etkileri: insanlar, Gunes enerjisini kullanan varliklar olduklari icin, butun ruhsal yapilari bu enerjinin ozelliklerine bagli olarak gelisir. insanin psikolojik ve kisilik yapisi, Gunesin dunya uzerindeki devinimleriyle ilgili olarak gelismistir. Ruhsal yapimiz, Gunesten bagimsiz olamaz. Bu nedenle de, insanin yanliz bedensel degil, ruhsal yapisina da en uygun enerjidir.
En Bol enerji:
Bir yilda dunyanin kesit alanina dusen Gunes enerjisi miktari, 178 000 TW (terra-wat) duzeyindedir. Birim alana dusen enerjinin yaklasik %1 bitkiler tarafindan absorbe edilir ve insanlar dahil trilyonlarca canli tarafindan yasamsal islevler icin kullanilir. Dunyada biriken Gunes enerjisi miktari, Dunya isisinin 285,5 C derece yukseltir. Bu enerjinin bir yillik miktari, Dunyanin birkac asir boyunca kullanabilecegi kadar fazladir.
Gunes enerjisinin Temizleme Gucu
Dunyadaki madde ve enerji akislari Gunes enerjisi sayesinde mumkun olabilmektedir. Hava ve su donguleri yaratarak, Dunyanin temizlenmesini saglamaktadir. Bu enerji sayesinde esen ruzgarlar, akan sular, yasam dongulerini saglamanin disinda, biriken atiklari temizliyor ve onlari tekrar kullanabilir hale getiriyor. Diger fosil ve nukleer enerjiler gibi cevreyi kirletmedigi gibi aksine cevreyi temizleyerek katkida bulunuyor.
Gunes Teknolojileri:
Gunes enerjisi elde etmeye yonelik teknolojiler, iddia edildiginin aksine, gelismis ve cok cesitli alanlarda kullanilmaktadir. Bugun bu teknolojiler cok cesitli alanlarda, elektrik ve isi enerjisi elde etmek icin kullanilmaktadir. Bu teknolojilerden bazilari insanlik tarihi kadar eskidir. Bazilari ise son yuzyil icinde dunyada yaygin olarak kullanilmaktadir. Bircoklari ise son yillarda gelistirilip kullanilmaya baslamistir. Ates, bitkilerden Gunes enerjisi elde etmek icin kullanilan en eski yontemdir. Hidrolik enerji, biyomas (bitki ve organik atiklar) yontemleri halen yaygin olarak butun dunyada kullaniliyor. Gunes Mimarisi (Binalarin isi enerjisi olarak) binlerce yildan beri Anadolu'da kullanilmaktadir. Son yillarda yapilan calismalarda bircok yeni teknoloji gelistirilmis ve kullanilmaya baslamistir. Dunyada artik, enerji tuketen evler sistemi yerine enerji ureten evler sistemleri gelistirilmis ve hizla uygulanmaya baslamistir. Bu kisa karsilastirma, Turkiye'nin 21. yuzyilda yonelecegi en onemli kaynagin Gunes enerjisi oldugu anlasilmaktadir. Bu tarihsel gercegi dikkate almak ve secimimizi bu yonde kullanmak zorundayiz. Dunyanin da yoneldigi bu sistemler konusunda artik hickimsenin hicbir kuskusu olmamalidir. Aksi dvaranislar, yanlis secimler, ileride telafisi mumkun olmayan tehlikeler doguracaktir. Ayrica, bir ulkenin parasal, teknik, isgucu olanaklarini yanlis hedeflere yonlendirecektir.

Ozetlenirse Anadolu bir Gunes ulkesidir. Avrupanin ve gelismis bircok kuzey ulkesinden daha iyi kosullara sahiptir. Bu avantajini iyi kullanmalidir. Bilindigi gibi kalkinmanin en onemli faktoru,sahip olunan zenginlikleri degerlendirebilmektir. Gunes enerjisi konusundaki bu zenginlik, gelismenin de en onemli itici gucunu olusturur. Bu ayricalikli durum, Turkiye'ye 21. yuzyilda tarihsel bir olanak sunmaktadir.

Ama maalesef, hukumetin enerji acisindan degerlendirmelerine bakildiginda, bu tarihsel olanagi kullanabilecek bir duzeyde gorulmemektedir.
...........................................................
Yararlanilan Kaynaklar:
1)Turkiye Enerji Sempozyumu, s. 165 ve 175
2) Yazarin yararlandigi kendi eserleri:
a)Gunes ve Kent, ankara, ODTU, 1993 ve 1999
b)Gunes Yeniden Doguyor, Ankara 1996
c)Gunes Bilinci, Ankara 1998 .

sayfanın başına dön
[www.antimai.org] [bültenler] [haberler] [dağarcık] [yayınlar] [iletişim]