GATS / Müzakere - Bilgi Notu 1

GATS Anlaşmasını Genişletilmesi Müzakerelerine katılan TMMOB temsilcisinin Bilgi Notu

8.12.2002

GATS-Hizmet Ticareti Genel Anlaşmasının genişletilmesi müzakereleri 2000 yılı Ocak ayından bu yana çeşitli alanlarda 15 günde bir yapılan toplantılarla sürdürülmektedir. Türkiye’nin de taraf olduğu GATS’ın genişletilmesi müzakerelerinde sona yaklaşılmaktadır. Tüm DTÖ üyeleri 31 Mart 2003 tarihinde talep listelerini teslim edecekler ve bu son listeler üzerinden yeniden şekilendirilecek GATS anlaşmasının Eylül 2003’te DTÖ 5. Bakanlar Konferansında imzaya açılması kararı alınabilecek.

DTÖ üyesi ülke delegasyonlarının oluşturduğu “Ulusal Düzenlemeler Çalışma Grubu”’nun 4 Aralık 2002  Cenevre’de yaptığı GATS’ın genişletilmesi müzakerelerine TMMOB-Türk Mimar ve Mühendis Odalar Birliği adına katılan Yönetim Kurulu üyesi Sayın ALİ E.AÇAN’nın hazırladığı Toplantılara İlişkin Bilgi Notunu bilgilerinize sunuyoruz.

MAI ve Küreselleşme Karşıtı Çalışma Grubu

DÜNYA TİCARET ÖRGÜTÜ ( DTÖ )

HİZMET TİCARETİ GENEL ANLAŞMASI ( HTGA )

ULUSAL DÜZENLEMELER ÇALIŞMA GRUBU ( UDÇG )

TOPLANTISINA İLİŞKİN BİLGİ NOTU

TOPLANTI GÜNÜ:                       04 ARALIK 2002

TOPLANTI YERİ  :                      CENTRE WILLIAM RAPPARD

                                                      Rue de Lausanne 154

                                          Cenevre – İsviçre

TOPLANTI BAŞLAMA SAATİ:     10:00

TÜRK DELEGASYONU:                Sn. Mustafa PULAT

                                            DTÖ Daimi Delegesi- I. Sekreter

                                            Sn. Figen ŞENGÜNLER

                                            Hazine Müsteşarlığı – Daire Başk.

                                             Sn. Oktay UĞUR

                                             Maliye Bakanlığı – Daire Başk.

                                             Ali Açan

                                             TMMOB -  Yönetim Kurulu Üyesi

I-                   GENEL DURUM HAKKINDA KISA BİLGİ

Toplantı notlarına geçmeden önce, ilgilenenler için, Hizmet Ticareti Genel Anlaşması kapsamında Ulusal Düzenlemeler Çalışma Grubunun (bundan böyle UDÇG diye anılacaktır ) şimdiye kadar yaptığı çalışmaları ve gelinen noktayı kişisel değerlendirmem olarak kısaca sunmak istedim.

UDÇG’nun JOB (02) / 3 / Rev.2 numaralı belgesinin 4. sayfasında belirtildiği gibi, Hizmet Ticareti Genel Anlaşması’nın ( İngilizce kısaltması GATS olan bu anlaşma bundan böyle HTGA olarak anılacaktır) temel amacı liberalizmi geliştirmek/ ilerletmektir.

Hizmet sektörü içinde yer alan disiplinlerin uluslararası ticaretlerinin önündeki tüm ayrımcı, engelleyici, zorlaştırıcı uygulamaların kaldırılması veya en aza indirilmesi temel amaca ulaşılmasının en önemli koşulu olarak belirlenmiştir.

146 üye ülke temsilcilerinden oluşan UDÇG, ülkelerin ulusal düzenlemelerini ayrımcılığı ve engelleyici unsurları elimine edecek biçimde gözden geçirmek ve gelişecek önerileri hükümetlerine iletmek üzere çalışmalara başlamış bulunmaktadır.

UDÇG çalışmalarına ilk önce Hizmet Sektörü içinde yer alan Muhasebecilik disiplininden başlamıştır.

Çalışmalar ilerledikçe HTGA’nın özellikle “Yurtiçi Düzenleme” ile ilgili 6.Maddesi ile “Şeffaflık-Madde 3”, “Pazara Giriş- Madde 16” ve “Milli Muamele- Madde 17” arasında  farklı anlayışlar ve uygulamalar yüzünden çelişkiler baş göstermiştir.

Sözü edilen bu 4 maddenin birbirleri ile uyumlu duruma getirilmeleri konusunda üye ülkeler arasında henüz tam bir mutabakat sağlanamamıştır.

Sorun, Hizmet Ticaretinin aşağıda sıralanan aşamalarında ortaya çıkmaktadır:

1-         Lisans alma koşulları ( Licensing Requirements )

2-         Lisans vermek için gerekli işlemler ( Licensing Procedures )

3-         Kalifiye sayılma koşulları ( Qualification Requirements )

4-         Kalifiye olmak için gerekli işlemler ( Qualification Procedures )

5-         Teknik Standartlar ( Technical Standards )

Her ne kadar ülkeler yabancı firmalara kendi ulusal firmalarına getirilen koşullar dışında ilave koşullar getirmeyeceklerini ilke olarak kabul etmiş görünmekte iseler, yabancının “yabancı olma” niteliği yüzünden ilave koşullar gündeme gelmektedir ( vize, oturma izni, sermaye limitleri, vergiler.vb. ).

Böyle durumlarda da bir ülkenin pazarına girmeye çalışan firma kendisine “engelleyici muamele” yapıldığını ileri sürerek, HTGA’sının temel amacına aykırı davranıldığını iddia etmektedir. Bu tür şikayet ve iddialar, muhatap ülkeler arasında ikili görüşmelerle çözülmeye çalışıldığı gibi, UDÇG’nun genel toplantılarına da taşınabilmektedir.

Bu sorunlarla ilgili detaylı bilgi UDÇG’nun JOB (02) / 20 Rev.3; JOB (02) / 80 / Rev.1; S/ L / 64 numaralı belgelerinde bulunmaktadır.

Bir yandan “Muhasebecilik” alanında HTGA’nın yukarıda sözü edilen maddeleri üzerinde ortak bir anlayışa varmak için çalışmalar sürerken, öte yandan da, muhasebecilikte yaşananların ışığı altında, entegre mühendislik, mimarlık, noterlik, hekimlik, ebelik, hemşirelik, diş hekimliği gibi başka bir çok alanın da serbest ticarete açılması yönünde çalışmalar başlamış bulunmaktadır.

UDÇG’nun amacı, Dünya Ticaret Örgütü’nün her iki yılda bir rutin olarak yapılan bakanlar düzeyindeki toplantılara kadar mümkün olan en fazla konuda  mutabakat sağlanmaktır. Dünya Ticaret Örgütü önümüzdeki Bakanlar Toplantısı Eylül 2003’te yapılacaktır.

Ülkeler serbest ticarete açtıkları ve açacakları bazı alanları şimdiden bildirmişler, yani taahhüt etmişlerdir. Anlaşmaya göre hiç bir ülkenin yaptığı herhangi bir taahhüdü geri çekme hakkı bulunmamaktadır. Bu durumda taahhütlerin koşullarının belirlenmesi, ki şimdi bunlar yapılmaktadır, çok önem kazanmıştır.Tartışmalar bir anlamda herhangi bir sektörün serbest ticarete açılması ile ülkelerin neler alıp, neler vereceği noktasındadır. 

İfadelere göre tüm bu tartışmalar ( bu round ) 2005 yılında sona erecek ve nihai karar 2005 yılında Dünya Ticaret Örgütü Bakanlar Toplantısında verilecek ve Dünya Ticaret Örgütü’ne üye olan ülkelerin tümü, isteseler de istemeseler de, alınan kararlara uymak zorunda olacaklardır.          

II -             UDÇG’nun 04 ARALIK 2002 GÜNLÜ TOPLANTISININ ÖZETİ

Toplantı Başkan tarafından saat 10:10 da açıldı.

Toplantıda ilk olarak UDÇG’nun JOB ( 02 ) / 20 / Rev.3 sayılı belgesi ve ekleri tartışmaya açıldı. Anılan belge ve ekleri, Bölüm I’ de sözü edilen HTGA’nın 6., 3., 16. ve 17. Maddeleri arasındaki ilişkileri ve uygulama farklılıkları ile ilgili olan bir belgedir.

Tartışmalarda lisans alma, kalifiye olma koşulları ile bunlarla ilgili işlemlerde karşılaşılan aksaklıklar dile getirilmiştir.

Çin Halk Cumhuriyeti’nin dağıttığı S / WPDR / W / 20 sayılı belgede, özetle ”Muhasebecilikle ilgili düzenlemeler konusunda Çin kuruluşları bu güne kadar herhangi bir görüş belirtmemiştir.İstişareler sürmektedir. Gelişmelere göre görüş ve öneriler bildirilecektir.” denmektedir. Aynı belgede ülkeler arasında farklı uygulamalar vurgulanmakta, bazı kavramların yeniden tanımı da talep edilmiştir.

Gündemin bu maddesinde ayrıca konu ile ilgili olarak Japonya’nın 22 Ekim 2002’de dağıttığı JOB ( 02 ) / 150 sayılı belge için Japonya’ya teşekkür edilmiştir.

Bu bölümde AB Komisyonu, ABD, Çin Halk Cumhuriyeti, Kore, Kanada, Japonya, Hong-Kong ve Tayvan söz alarak görüşlerini iletmişlerdir.

Bu maddenin görüşülmesinin sonunda, Madde 6 ile lisans alma ve kalifiye olma arasında bir dengenin kurulmasının zorunluluk olduğu konusunda ortak bir görüş oluşmuştur.

Gündemin bir sonraki bölümünde, üye ülkelerin profesyonel kuruluşlarının Muhasebecilik disiplininde kabul edilen ilkelerin diğer disiplinlerde de uygulanabilirlilikleri hakkındaki görüşlerini  kapsayan JOB ( 01 ) / 162 sayılı belge tartışmaya açıldı.

Belgede yer alan görüşlerin hemen hemen tümünde “ muhasebecilik disiplini ilkelerinin genel olarak uygulanabileceği, ancak bazı değişikliklerin de yapılmasının, yararlı olacağı” anlamına gelen ifadeler bulunmaktadır.

Avustralya, ABD ve Uruguay görüşlerini resmi olarak bildirirken, Kanada, AB, Hong-Kong, Çin H. C., Japonya, Kore, Meksika, Polonya, İsviçre ve Tayland görüşlerini gayri-resmi bildirmeyi tercih etmişlerdir.

Görüşmeler devam ederken,Çin H. C. ayrıca JOB ( 02 ) / 203 sayılı bir belgeyi de delegelere dağıtmıştır.

Mühendislik ve mimarlık hizmetleri ile ilgili olarak TMMOB görüşünün hazırlanması sırasında söz konusu belgeden yararlanılabileceğini düşünmekteyim.

Bu bölümde söz alan ülkeler aşağıda belirtilmiştir: AB, ABD, Hindistan, Arjantin, Kanada, Kolombiya, Tayland, Hong-Kong, Çin H. C. ve Tayvan.

Gündemin 3. Bölümünde gelecek toplantının günü ve saati kararlaştırılmıştır. Buna göre gelecek toplantı 23 Şubat 2003 gününde, saat 10:00 da ve aynı yerde yapılacaktır.

Gündem dışı herhangi bir konuda söz almak isteyen olmadığından,  başkan toplantıyı saat 12:25 ‘ te sona erdirmiştir.

Saygılarımla            

08 / Aralık / 2002

Ali E. AÇAN

NOT: Bu raporda sayıları verilen UDÇG belgelerinin hepsi TMMOB Genel Sekreterliğine teslim edilecektir. Daha fazla bilgi almak isteyenler TMMOB Genel Sekreterliğine başvurabilirler.