PROGRAMIN GENEL STRATEJİSİ
- Kasım ve Şubat aylarında
yaşanan krizler özellikle bankacılık kesiminin zaafiyetlerini artırmış, mali
piyasalarda önemli dalgalanmalara ve istikrarsızlığa neden olmuştur. Böyle bir
ortamda hazırlanacak programın genel stratejisi üç aşamadan oluşacaktır.
- Birinci aşamada,
bankacılık sektörüne ilişkin tedbirler süratle alınarak, mali piyasalarda
belirsizlik azaltılacak ve kriz ortamından en kısa sürede çıkılacaktır.
- İkinci aşamada özellikle
faiz ve döviz kurunun belirli bir istikrar kazanması sağlanacak, böylece ekonomik
birimlere orta vadeli bir perspektif kazandırılacaktır.
- Üçüncü aşamada,
makroekonomik dengeler tesis edilerek ekonomide yılın ikinci yarısından itibaren
istikrarlı bir büyüme ortamı sağlanacaktır.
- Bu temel stratejiler
çerçevesinde, enflasyonla mücadele de kararlılıkla sürdürülecektir. Mart ve Nisan
aylarında yükselmesi beklenen aylık fiyat artışları, uygulanacak olan sıkı maliye
ve aktif para politikalarıyla, ve özellikle bankacılık kesiminin daha sağlıklı bir
yapıya kavuşturulmasıyla birlikte tekrar düşme eğilimine girecektir.
- Dalgalı kur sistemine
geçilmesi ile turizm ve ihracat gelirleri artacak olup, bu gelişmeler ödemeler
dengesini olumlu yönde etkileyecektir.
- Ekonomik program ve yapısal
reformların etkin uygulanması, doğrudan yabancı sermaye yatırımlarını
artıracaktır. Bu süreci daha da hızlandırmak için gerekli tüm mevzuat alt yapısı
süratle tamamlanacaktır.
- Enflasyonla mücadelede
önemli bir araç olan gelirler politikasının sağlıklı olarak sürdürülmesi
amacıyla toplumun tüm kesimlerinin desteğinin sağlanması temel amaçtır.
- Diğer taraftan, başta
bankacılık ve özelleştirme olmak üzere 2000 yılında önemli adımlar atılmış
olan yapısal reformların hayata geçirilmesinde kararlılık sürdürülecektir.
- Ekonomik programımız,
güven ortamının yeniden tesis edilmesi ve siyasi kararlılığın çok keskin bir
biçimde programın çözüm önerilerinin arkasına konulması temeline dayanacaktır.
- İçinde bulunduğumuz
şartlar, programın ilk aşamasında, ekonomik istikrarın sağlanmasının bir ön
koşul olduğunu göstermektedir. Programın nihai amacı ise, enflayonu tek haneli
rakamlara çekmek, gelir dağılımını düzelterek sosyal adaleti temin etmek ve
sürdürülebilir büyüme ortamını sağlamaktır.
- İçinde bulunulan durum,
başta kamu bankaları olmak üzere bankacılık sisteminin çok ciddi bir biçimde ele
alınmasını gerekli kılmaktadır. Bu nedenle programda bu sorunun çözümü öncelikli
hedef olacaktır. Bu, ilk etapta kamu kaynaklarının kullanılmasını gerektirmektedir.
- Enerji sektöründeki devam
etmekte olan liberalizasyon süreci, süratle ve kararlılıkla yürütülecektir.
- Enflasyonla mücadele, para
politikasına ve orta vadede enflasyon hedeflemesine dayanacaktır. Bankacılık
sektöründeki düzenlemeler enflasyonla mücadele programının önemli bir unsurudur.
Kısa vadede para politikası piyasalarda istikrarı sağlamaya yönelik olarak
uygulanacaktır.
- Programın diğer önemli
dayanağı gelir (ücret, fiyat) politikasıdır. Bu açıdan toplumun tüm kesimlerinden
destek sağlanması son derece önemlidir.
KAMU MALİYESİ
2001 yılı
konsolide bütçe faiz dışı fazlası hedefine ulaşmak için alınması gereken
politika tedbirleri aşağıdadır:
- Başta enerji ve petrol
sektörü olmak üzere ithale dayalı ürünlerin fiyatları kurdaki değişiklikleri,
artan maliyetleri ve tümüyle ekonomik gerçekleri yansıtacak şekilde geciktirilmeden
ayarlanacaktır.
- Akaryakıttaki otomatik
fiyatlandırma mekanizmasına devam edilecek ve Akaryakıt Tüketim Vergisi en az
hedeflenen enflasyon ölçüsünde ayarlanacaktır.
- Dar gelirli çiftçilerin doğrudan gelir desteği sistemi ile güçlendirilmesi
temel ilke olacaktır. Bu çerçevede devlet destekleme fiyatları, hedeflenen enflasyonu
(TÜFE) aşmayacak şekilde artırılacak ve kuruluşların finansman imkanları dikkate
alınarak miktar kısıtlamasına gidilecektir.
- Kamu kesiminde çalışan
memur ve sözleşmeli personelin maaşları hedeflenen enflasyon oranını yansıtacak
şekilde artırılacaktır.
- Tüm kesimleri
ilgilendirmeyen ve ücret adaletini hedeflemeyen münferit ücret artış talepleri
dikkate alınmayacaktır.
- Kamu işçilerinin
ücretleri, istihdam kaybına yol açılmadan 1999 – 2000 dönemini kapsayan toplu iş
sözleşmeleriyle sağlanan reel artışlar, bütçe imkanları ve kamu işletmelerinin
ödeme kabiliyeti dikkate alınarak, kamu kesimi çalışanları arasında ücret adaleti
gözetecek şekilde ayarlanacaktır.
- Aralık 2000’de alınan
gelir getirici önlemler eksiksiz uygulanacaktır.
- Banka kredileriyle ilgili
özel karşılıkların tamamen vergiden düşürülmesine imkan veren kanuni düzenleme
çıkarılacaktır.
- Gider artışına yol açacak
yeni teşkilat kurulması ve yeni kadro ihdası dahil kaynağı olmayan harcama
artırıcı hiç bir öneri gündeme getirilmeyecektir.
- Özelleştirme kapsamındaki
kuruluşlardan, fonlardan ve döner sermayelerden konsolide bütçe kapsamındaki
kurumlara ve KİT’lere kesinlikle işçi nakli yapılmayacaktır.
- İşletmelerin verimliliği
ve etkinliği dikkate alınarak, emekliliği gelmiş kamu işçileri her türlü kanuni
hakları verilerek emekliliğe sevk edileceklerdir.
- Maliye Bakanlığı’nın
uygun gördüğü ödenek kalemlerinde blokaj uygulanacaktır.
- Vergi gecikme zammı oranı
piyasa faiz oranları dikkate alınarak ve mükellefin vergi ödemekten kaçınmasını
önleyecek düzeyde belirlenecektir.
- Vergi numarası
uygulamasının yaygınlaştırılmasına hız verilecektir.
- Çok zorunlu haller
dışında yatırım programına yeni proje alınmayacak ve yıllara sari ihalelere
gidilmeyecektir.
- Kamu maliyesinde
harcamaların disiplin altına alınmasının yanısıra, gelir artırıcı önlemler de
araştırılacaktır. Bu şekilde sağlanılabilecek yeni imkanlar, sosyal adaleti
artırmak ve borç stoğunu düşürmek amacıyla kullanılacaktır.
GELİRLER POLİTİKASI
- Hedeflenen enflasyonla uyumlu
gelirler politikası uygulanması esastır.
- Ayrıca, özelleştirmenin
istihdam boyutu ve yoksullukla mücadele ile ilgili olarak uluslararası kuruluşlarla
koordineli bir strateji yürütülecektir.
- İş çevreleri ve işçi
temsilcileriyle yoğun diyalog kurularak ılımlı ücret ve fiyat artışları
sağlanacaktır. Kamu ücretlerinin tespiti konusunda kamu işveren sendikaları; Maliye
Bakanlığı, Devlet Planlama Teşkilatı ve Hazine Müsteşarlığı ile koordinasyon
içinde tespit edilecek ortak ücret stratejisi çerçevesinde müzakereleri
yürütecektir.
- Yüksek Planlama Kurulu
düzenli olarak toplanacak, Ekonomik ve Sosyal Konsey ekonomik gelişmeler hakkında
düzenli olarak bilgilendirilecek ve sosyal kesim temsilcileri ile bire bir
görüşmelerde bulunarak fiyat ve ücret konularında ekonomik programın hedefleri ile
uyumlu hareket etmeleri sağlanacaktır.
ÖZELLEŞTİRME
- Türk Telekom’un
özelleştirilme şansının artırılması için aşağıdakiler yapılacaktır:
o Türk Telekom’un
%51’inin blok olarak, kalan hisselerinin halka arz yöntemi ve çalışanlarına
satılması yoluyla tamamının özelleştirilmesine olanak sağlayacak yasal
değişiklikler hızla yapılacaktır. Ayrıca, katma değerli hizmetlerin lisans
devirlerine ilişkin deregülasyon çalışmaları hızlandırılacaktır.
o Türk Telekom Yönetim
Kurulu’nun en öncelikli görevi şirketi özelleştirmeye hazırlamak olup, Yönetim
Kurulu bu kapsamda ihale komisyonu ile yakın işbirliği içinde olacaktır.
- Üçüncü nesil mobil
telefon (UMTS) lisansının satışına ilişkin hazırlık çalışmaları
yapılacaktır.
- THY, TEKEL ve Şeker
fabrikaları başta olmak üzere Özelleştirme İdaresi Başkanlığı’nın mevcut
portföyünde bulunan kuruluşların özelleştirilmesi hızla tamamlanacaktır.
- Özelleştirme portföyüne
alınacak yeni kuruluşların özelleştirmeye hazırlık çalışmaları Hazine
Müsteşarlığı ve Özelleştirme İdaresi Başkanlığı tarafından müştereken
yürütülecektir.
- Sivil Havacılık
Kanunu’nda hemen değişiklik yapılarak Türk Hava Yolları iç hat uçuş
fiyatlarını, ayrıca Hükümet onayına gerek kalmaksızın serbestçe belirleyecektir.
BANKACILIK
Bankacılık
sektörü ekonomik programın acil olarak çözüm bulması gereken en büyük sorundur.
Zaten büyük sorunları olan bankacılık sektörünün yapısı, Kasım 2000 ve Şubat
2001 krizleri ile daha da bozulmuştur. Şu anda bu sorun tüm ekonomiyi tehdit eder
niteliktedir.
- Kamu Bankaları
Kamu bankaları
gecelik piyasadan çok yüksek miktarda borçlanma mecburiyetindedir. Bu bankacılık
sistemini tehdit eden en acil sorundur. Bu sorunun çözümü için 3 kamu bankasına
yaklaşık 13 katrilyon TL tutarında bir kaynak sağlanması gerekmektedir. Bu
bankaların % 8’lik sermaye yeterliliği oranına ulaşmaları için ise sermaye
katkısı olarak ilaveten Hazine tarafından 3 katrilyon TL civarında sermaye
aktarılması gerekmektedir. Bu acil sorunun bir ölçüde çözümü için,
oluşmuş görev zararları karşılığında piyasa koşullarında Hazine tarafından
devlet iç borçlanma senedi ihrac edilecektir. Daha sonra, görev zararları
karşılığı verilen bu kağıtlar nakde çevrilmek suretiyle kamu bankalarının
bilançoları önemli ölçüde küçültülecektir. Yurtdışından sağlanacak kaynaklar
öncelikle bu amaca tahsis olunacaktır.
Ayrıca,
getirilecek çözümlerin kalıcı olması, benzer sorunların zaman içinde tekrar
oluşmaması ve piyasanın güveninin tesis edilebilmesi için önemli yapısal
değişikliklerin gerçekleştirilmesi şarttır. Bu amaçla;
- 3 kamu bankası için ortak
bir yönetim kurulu oluşturulacak, bu yönetim kuruluna profesyonel bankacılar atanacak
ve siyasi hiç bir baskı olmadan çalışacaktır.
- Bu şekilde oluşturulacak
yönetim kuruluna Bakanlar Kurulu Kararı ile yapılacak bir değişiklikle yeniden
yapılandırma yetkisi de verilecektir.
- Emlak Bankası’nın Ziraat
Bankası ile birleştirilmesi Bankalar Kanunu çerçevesinde yapılacaktır.
- Sözkonusu kamu
bankalarının ortak yönetim kurulu, fon yönetiminin profesyonelce yapılması için
gerekli tedbirleri alacaktır.
- Bundan sonra kamu
bankalarına zarar oluşturacak görev verilmeyecektir. Hükümetin sosyal açıdan
gerekli gördüğü hallerde yardıma gerçekten muhtaç bazı kesimlere kamu bankaları
kanalıyla verilecek destek, bütçeye konulacak ödeneklerden karşılanacaktır. Bu
çerçevede, mevcut görev zararlarına ilişkin Kanun ve Kararnamelerin iptali ile ilgili
yasal düzenlemeler hemen yapılacaktır.
- Bu yeniden yapılanma
sürecinde, ekonominin ve özellikle küçük ve orta ölçekli özel girişimin en
verimli şekilde çalışabilmesi için, sadece kamu bankaları değil tüm bankacılık
sistemi gözönünde tutularak, yeni bir perspektif getirilmesi amacıyla her türlü
çaba gösterilecektir.
- Kamu bankalarının piyasa
kurallarına ve karlılık esasına uygun bir şekilde çalışması esastır. Bu amaçla
fazla şubeler kapatılacak ve emekliliği hak eden personel emekli edilecektir.
- Tasarruf Mevduatı Sigorta
Fonu (TMSF) Kapsamındaki Bankalar
TMSF’ye
devredilen bankaların likidite ihtiyaçları kamu bankalarına benzer bir yöntemle
çözülecek ve sorun yaratan kısa vadeli yükümlülükleri, bir plan dahilinde tasfiye
edilecektir.
TMSF
kapsamındaki bankalarla ilgili yapılacak her türlü işlem sırasında, mudilerin ve
kreditörlerin alacakları, Aralık 2000 tarihinde Hükümet tarafından ilan edilen
garanti kapsamında tam güvence altında olmaya devam edecektir.
Fon
bankalarının sorunlu alacaklarının tahsili ile ilgili yasal düzenleme süratle
yapılmalıdır.
TMSF
kapsamındaki bankaların sorunlarının ele alınarak, 2001 takvim yılı içinde
çözüme kavuşturulması gerekmektedir.
PARA POLİTİKASI
- Dalgalı döviz kuru rejimine
geçilmesi ile birlikte Merkez Bankası’nın para politikası yeni bir çerçeve
almıştır. Yeni dönemde para politikasının nihai politika amacı fiyat istikrarı
olmaya devam edecektir. Tek ve nihai hedef olan fiyat istikrarını desteklemek amacıyla
finansal piyasalardaki istikrarı korumak da Merkez Bankası’nın öncelikleri
arasındadır. Mali piyasalardaki istikrarı sağlama ve koruma amacına yönelik olarak,
kamu bankalarının sorunlarının çözülmesi ve mali sistem üzerinde yarattıkları
baskının en aza indirgenmesine yönelik uygulamaların hayata geçirilmesi ve
bankacılık sisteminin tümüne yönelik politikanın açıklanması büyük önem
taşımaktadır.
- Merkez Bankası aşağıda
belirtilen hedefler çerçevesinde tutarlı ve aktif bir para politikası uygulayacaktır.
Buna göre, Merkez Bankası nihai amacı doğrultusunda kendi bilançosundan Net İç
Varlıklar ve Net Uluslararası Rezervler büyüklüklerini operasyonel hedef olarak
izlemeye devam edecektir. Net İç Varlıklar için belirlenecek değerler Merkez
Bankası’nın para talebinin üzerinde para yaratmasını kısıtlayarak iç varlık
genişlemesinin enflasyona yol açmasını engelleyecektir. Net Uluslararası Rezervler
yeni program öncesi geçerli olan kur rejimi çerçevesine göre dengeleyici değişken
rolünü önemli oranda yitirmesine rağmen yeni politikaların kredibilitesini
yansıtacak bir sinyal mekanizması olarak algılanması, Net Uluslararası Rezervlerin
açıklanan hedefle birlikte izlenmesini gerektirmektedir.
- Dalgalı kur rejimiyle
birlikte Merkez Bankası’nın döviz piyasalarına müdahaleleri döviz kurunda kısa
dönemde oluşacak aşırı dalgalanmaları telafi etme yönünde olabilecek ancak döviz
kurunun uzun dönem denge değerini etkileyecek içerik ve boyutta olmayacaktır.
- Tek ve nihai hedef olan fiyat
istikrarı Merkez Bankası’nın kurumsal altyapısını güçlendirmeye yönelik olarak
hazırlanan yeni Merkez Bankası Kanunu’nda açık ve net bir biçimde yer almaktadır.
- Merkez Bankası aktif para
politikası gereği, iç varlık genişlemesini kontrol altında tutmaya devam edecek orta
vadede ise kısa dönem faizleri daha etkin olarak kullanılabilecek ve gerekli ön
koşulların oluşması ile beraber enflasyon hedeflemesine geçilebilecektir.
ACİL YASAL DÜZENLEMELER
- Şubat 2001 Krizi’nin mali
etkisini yansıtacak şekilde Ek Bütçe Kanunu’nun çıkarılması ve Bütçe
Kanunu’nun bazı maddelerinde (borçlanma limiti ve görev zararı gibi)
değişikliklerin yapılması,
- Bankalar Kanunu’nda gerekli
değişikliklerin yapılması,
- Kalan fonların
kapatılmasına yönelik yasal düzenlemenin yapılması,
- İcra ve İflas Kanunu’nda
banka tasfiyesinin kolaylaştırılması amacıyla gerekli değişikliklerin yapılması,
- Türkiye Cumhuriyet Merkez
Bankası’na Avrupa Birliği normlarına uygun bir yapı getirecek yeni Merkez Bankası
Kanunu’nun çıkarılması,
- Telekom’un %51’inin
satışına izin veren Kanun’un çıkarılması,
- Tütün Kanunu ve Şeker
Kanunu’nun çıkarılması,
- Kamu İhale Kanunu ve
kamulaştırmalara ilişkin yasal değişiklikler yapılması,
- Borçlanma Kanunu’nun
çıkarılması,
- Sivil Havacılık
Kanunu’nda gerekli değişikliğin yapılması,
- Petrol ve Doğalgaz
Kanunlarının çıkarılması,
- Mevcut görev zararlarına
ilişkin Kanun ve Kararnamelerin iptali ile ilgili yasal düzenlemeler yapılması,
- Banka kredileriyle ilgili
özel karşılıkların tamamen vergiden düşürülmesine imkan veren kanuni düzenleme
çıkarılması,
|